Eva van Spiegel

Eva van Spiegel in haar jonge jaren

Hier woonde Eva van Spiegel. Eva wordt op 7 juni 1900 geboren als de jongste dochter van Isäak van Spiegel en Clara Cato van Spiegel–Hartog. Het gezin, bestaande uit vader en moeder, een oudere zus en twee oudere broers, woont op dat moment op de Arnhemschestraat 7 in Amersfoort.  

Vader Isäak is onderwijzer van beroep. In februari 1889 vestigt hij zich vanuit Twello definitief in Amersfoort. Op 13 november van hetzelfde jaar trouwt Isäak met de in Borculo geboren en getogen Clara Cato Hartog. Clara is nog maar jong wanneer ze in het huwelijk treedt met Isäak; 22 jaar. Isäak is dan 26 jaar. Nog geen jaar later, op 25 oktober 1890, komt het eerste kind van Isäak en Clara ter wereld. Een meisje met de naam Sophie. Niet lang daarna krijgt Sophie een broertje met de naam Felix. Het gezin woont dan op het adres ‘Gebouw buiten de Sint Andriespoort wijk I nummer 40’. Het zal enige jaren duren voordat het gezin verder wordt uitgebreid: in 1898 wordt er weer een zoon geboren, Willem. Het gezin van onderwijzer Van Spiegel is inmiddels verhuisd naar de Arnhemschestraat. Daar komt Eva ter wereld en met haar geboorte is het gezin van Isäak en Clara compleet.

‘Onder curateele’

Over het leven van Eva is maar weinig bekend. Het is duidelijk dat zij niet, zoals haar zus en broers wel doen, in de voetsporen van haar vader treedt. Uit de informatie die er is, kan worden opgemaakt dat Eva geen beroep heeft. Zij is ongehuwd en aangenomen kan worden dat zij bij haar vader en moeder woont gedurende haar volwassen leven. Wat we weten is dat Eva niet of niet goed in staat is om voor zichzelf te zorgen. Op 14 november 1930 staat in het Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad vermeld dat Eva ‘ter zake van zwakheid van vermogens gesteld onder curateele’ is. Dit is een maatregel die iemand handelingsonbekwaam maakt en die door de rechtbank wordt opgelegd aan een persoon die wegens krankzinnigheid, verkwisting of zwakheid van vermogens zijn belangen niet behoorlijk kan waarnemen.

Spoor van Eva

Over de periode die hierop volgt is niet bekend hoe Eva haar dagen doorbrengt. Pas in september 1942 kunnen we het spoor van Eva weer oppakken. Het zijn de donkere dagen van de Tweede Wereldoorlog en de Joodse bevolking wordt middels één van de anti-Joodse maatregelen massaal gedwongen zich in Amsterdam te vestigen. Op deze wijze kan de Duitse bezetter zoveel mogelijk Joden bij elkaar krijgen. In Amsterdam zijn drie wijken als ‘Judenviertel’ aangeduid: de oude Jodenhoek (de wijk rond het Waterlooplein), de Transvaalbuurt en de Rivierenbuurt. 

Naar de Sarphatistraat

Op de Amsterdamse archiefkaart van Eva  staat vermeld dat zij in september 1942, samen met haar moeder Clara Cato Van Spiegel-Hartog, vanuit Amersfoort naar de Sarphatistraat 139 hs in Amsterdam vertrekt. Haar vader Isäak maakt deze gedwongen verhuizing niet meer mee; hij is al in 1937 overleden op de leeftijd van 74 jaar. Zus Sophie volgt haar zus en moeder korte later later. In januari 1943 vertrekt ook zij verplicht naar Amsterdam. Zij woont enkele huizen verderop, op Muiderschans 193. In 1942 kregen sommige straten die vernoemd waren naar Joden, op aandrang van de Duitse bezetter, een andere naam. De Sarphatistraat, vernoemd naar een Joodse arts uit de 19^e eeuw, wordt tot aan het einde van de Tweede Wereldoorlog de Muiderschans.

Hulp in de huishouding

Kennelijk slaagt Eva er, ondanks haar ‘beperking’, in een baan te vinden. Op de kaart van de Joodse Raad staat dat vermeld dat zij werkzaam is als hulp in de huishouding  in een rusthuis aan de Muiderschans 181. Zoals achteraf valt te verwachten, zal Eva’s verblijf in Amsterdam niet lang duren. Op 5 mei 1943 worden zij en haar moeder Clara van Spiegel-Hartog opgepakt en overgebracht naar kamp Westerbork. Sophie van Spiegel wordt ruim een maand later in Amsterdam opgepakt. In Westerbork verblijft Eva samen met haar moeder in barak 55. Op 11 mei 1943 vertrekt Eva met transportnummer 63 naar kamp Sobibor, waar Eva op 14 mei 1943 wordt vermoord. Eva van Spiegel is dan slechts 42 jaar.