Drieringensteeg 3
hier woonde
NATHAN FöRSTER
vermoord in Sobibor
op 1943-05-21

Nathan Förster wordt geboren op 8 januari 1870 in Elburg, waar de Försters een bekende Joodse familie zijn. Nathans grootvader, ook Nathan genaamd, is uit de Poolse stad Gross-Glogau afkomstig. In 1834 strijkt hij in Elburg neer en trouwt daar met Schoontje van Leer die in het nabij Winterswijk gelegen Duitse stadje Vreden geboren is. Uit dit huwelijk worden vijf kinderen geboren en één van hen is Joachim Mozes Förster, de vader van Nathan.

Grootvader Nathan, die in 1861 overlijdt op de leeftijd van 75 jaar, is godsdienstonderwijzer. Van de website Elburg in Oorlogstijd, die ruime aandacht besteedt aan de Joodse inwoners van de gemeente, weten wij dat hij een actieve rol in het godsdienstig leven van de Joodse gemeente van Elburg speelt. Hij is behalve godsdienstonderwijzer rabbijn, chazzan (voorzanger) en sjoucheet (ritueel slachter).

Bekende gezichten

Vader Joachim Mozes drijft in Elburg op de Jufferenstraat 10 een zaak in zogeheten galanterieën waaronder, blijkt uit een advertentie, ook ‘Engelschen kinderwagens, schilderijen en kabinetten’. Zijn broer, Alexander Siskind Förster is eveneens winkelier in Elburg. Joachim Mozes trouwt in 1863 met Hendrina van Gelder. Joachim is dan 22 en volgens de wet in die tijd nog minderjarig. Hendrina is 25 jaar. Zij krijgen behalve Nathan nog vijf kinderen. Joseph, Schoontje, Janette, Caroline en Isidor. Zij blijven ongetrouwd en vormen bekende gezichten in Elburg. Deze bekendheid zal mede te maken hebben met het feit dat Isidor de zaak in galanterieën van zijn vader voortzet. 

Winkel in galanterieën

Het eerste spoor naar Nathan betreft een advertentie in de lokale pers. In 1898, hij is dan 28 jaar oud, opent Nathan aan de Utrechtschestraat 3 te Amersfoort een winkel in galanterieën. Een aankondiging in de Amersfoortsche Courant van dat jaar kondigt aan dat de feestelijke opening plaatsvindt op zaterdagavond 19 oktober. Met de mededeling: ‘Voor galanterieën, dames-, heren- en kindergeschenken; Minzaam aanbevelend, N. Förster’. 

Amersfoortse Schaak Vereniging

Met soortgelijke advertenties vestigt Nathan in de loop der jaren regelmatig de aandacht op het assortiment geschenken dat in zijn zaak zoal te koop is. Naast zijn werkzaamheden als uitbater van zijn bedrijf vindt Nathan tijd om schaak te spelen op wedstrijdniveau. Krantenberichten vermelden zijn deelname daaraan namens de Amersfoortse Schaak Vereniging. Ook lezen we dat hij lid is van Gemiluth Gasidim, het zogeheten ‘Israëlitisch genootschap voor de bezorging van lijken’.

Gezinsuitbreiding

Op 7 oktober 1906 treedt Nathan Förster in het huwelijk met Rijntje Hamburger. Nathan is dan 36 jaar, Rijntje geboren te Nijkerk is 32. In de huwelijksakte lezen we dat Nathan nog altijd winkelier van beroep is. De akte vermeldt ook dat Nathans broer, Joseph Förster, een van de getuigen is. Uit het huwelijk van Nathan en Rijntje (soms ook Reintje geschreven) worden zeven kinderen geboren. In 1907 wordt hun eerste kind geboren. Het is een jongen en hij wordt naar zijn grootvader Joachim Mozes vernoemd. Hij overlijdt al in 1919, slechts 12 jaar oud. In 1909 volgt een meisje dat de naam Santje krijgt. Vervolgens ziet een tweeling het levenslicht in 1912: een jongen met de naam Joseph en een meisje dat naar haar oma Hendrina wordt genoemd. In 1916 vindt wederom gezinsuitbreiding plaats en wordt Isidore geboren. Drie jaar later, het is dan 1919, is het een meisje dat ter wereld komt en zij krijgt de naam Petronella. Nathan en Rijntje krijgen nog een meisje, Janette geheten.

Winkelier in sigaren

Aanvankelijk wonen Nathan en Rijntje op het adres Utrechtschestraat 3. In 1912, zij hebben inmiddels drie kinderen, staan zij ingeschreven op de Vlasakkerweg 50. Nathan verandert in dat jaar ook van beroep en wordt handelsreiziger. Opmerkelijk is dat hij daarnaast ook winkelier in sigaren is, zo lezen we in het adresboek van dat jaar. Blijkbaar bevalt de woning niet want in hetzelfde jaar nog verhuist het gezin opnieuw, dit keer naar de Schimmelpennickstraat 20. 

Omzwervingen

Na nog enkele ‘omzwervingen’ op andere adressen in Amersfoort betrekt Nathan in 1928 tenslotte een woning in de Drieringensteeg 3, pal naast de synagoge. Enkele jaren later, het is dan 1932, kiest Nathan opnieuw voor een andere beroepsuitoefening en wordt schoenmaker. Of deze verandering samenhangt met het feit dat dochter Santje in hetzelfde jaar weer thuis komt wonen, is niet bekend. Een jaar eerder, op 27 augustus 1931 om precies te zijn, is Nathans vrouw Rijntje Hamburger overleden op de leeftijd van 57 jaar. 

Op transport

Wanneer het oorlog wordt in 1940 woont Nathan nog steeds in de Drieringensteeg 3. In dat jaar staat ook Nathans zoon Isidore op dat adres ingeschreven. In de loop van het jaar 1942 moet Nathan, naar we aannemen onder dwang van de Duitse bezetter, naar Amsterdam verhuizen. Hij vindt dan een onderkomen op nr. 132 aan de Muiderschans, voor de oorlog (en daarna opnieuw) Sarphatistraat geheten. Op 15 mei van het jaar 1943 gaat hij op transport naar Westerbork. Enkele dagen later volgt deportatie naar Sobibor waar Nathan op 21 mei van dat jaar wordt vermoord. 

Dochter Hendrina

Behalve Nathan vinden vier van zijn kinderen de dood in de Duitse vernietigingskampen. Joseph wordt net als zijn vader in Sobibor vermoord, Santje, Petronella en Isidore in Auschwitz. Ook zijn zussen Caroline en Schoontje, evenals zijn broer Isidor, worden om het leven gebracht in Sobibor. Zus Janette is al eerder in Kamp Vugt ten gevolge van de ontberingen om het leven gekomen. Alleen Nathans dochter Hendrina overleeft de oorlog. Zij overlijdt op 25 juli 1982 te Amersfoort op de leeftijd van 70 jaar.